Established-basis

• Object of knowledge: that suitable as an object of awareness. བློའི་ཡུལ་དུ་བྱ་རུང་བ། ཤེས་བྱའི་མཚན་ཉིད།
• Existent: that observed by valid cognition. ཚད་མས་དམིགས་པ། ཡོད་པའི་མཚན་ཉིད།
• Established-basis: that established by valid cognition. ཚད་མས་གྲུབ་པ། གཞི་གྲུབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད།
• Object: that known by awareness. བློས་རིག་པར་བྱ་བ། ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད། (See also: Objects)
• Cognised-object: that realised by valid cognition. ཚད་མས་རྟོགས་པར་བྱ་བ། གཞལ་བྱའི་མཚན་ཉིད།
• Phenomenon: that apprehended as its own entity. ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད། རང་གི་ངོ་བོ་འཛིན་པ།

Divisions:

• Impermanent: momentary. སྐད་ཅིག་མ། མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད།
  Functioning thing: that able to perform a function. དོན་བྱེད་ནུས་པ། དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད།
  Product: produced phenomenon. སྐྱེས་པ། བྱས་པའི་མཚན་ཉིད།
  Compounded phenomenon: that suitable to arise, abide, and cease. སྐྱེ་འགག་གནས་སུ་རུང་བ། འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད།
  Ultimate truth: ultimately able to perform a function. དོན་དམ་པར་དོན་བྱེད་ནུས་པ། དོན་དམ་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད།
  Specifically characterised phenomenon: that established by way of its own-character without being merely imputed by conceptuality and terminology.
  སྒྲ་རྟོག་གིས་བཏགས་ཙམ་མ་ཡིན་པར་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཆོས། རང་མཚན་གྱི་མཚན་ཉིད།
  
  
• Permanent: that which is a common locus of phenomenon and not momentary.
  ཆོས་དང་སྐད་ཅིག་མ་མ་ཡིན་པའི་གཞི་མཐུན་པ། རྟག་པའི་མཚན་ཉིད།
  Non-functioning thing: that unable to perform a function. དོན་བྱེད་ནུས་མེད། དངོས་མེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད།
  Non-product: unproduced phenomenon. མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས། མ་བྱས་པའི་མཚན་ཉིད།
  Uncompounded: a phenomenon that is not suitable to arise, abide, and cease.
  སྐྱེ་འགག་གནས་སུ་མི་རུང་བའི་ཆོས། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད།
  Conventional truth: a phenomenon that is ultimately unable to perform a function.
  དོན་དམ་པར་དོན་བྱེད་མི་ནུས་པའི་ཆོས། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད།
  Generally characterised phenomenon: that which is merely imputed by conceptuality and terminology and not established as a specifically characterised phenomenon.
  སྒྲ་རྟོག་གིས་བཏགས་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི་རང་མཚན་དུ་མ་གྲུབ་པ། སྤྱི་མཚན་གྱི་མཚན་ཉིད།

དངོས་པོ་ལ་དབྱེ་ན་གསུམ་ཡོད་དེ། བེམ་ཤེས་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་གསུམ་ཡོད་པའི་ཕྱིར།
When functioning thing is divided:

1. Matter བེམ་པོ།
2. Consciousness ཤེས་པ།
3. Non-concomitant compositional factors ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད།

བེམ་པོའི་མཚན་ཉིད་ཡོད་དེ། རྡུལ་དུ་གྲུབ་པ་དེ་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།
Definition of matter: that which is atomically established.

ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོད་དེ། གསལ་ཞིང་རིག་པ་དེ་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།
Definition of consciousness: that which is clear and knowing.

ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡོད་དེ། བེམ་ཤེས་གང་རུང་མ་ཡིན་པའི་འདུས་བྱས་དེ་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།
Definition of non-concomitant compositional factors: a compounded phenomenon that is neither matter or consciousness.

ཡང་གཞི་གྲུབ་ལ་དབྱེ་ན་གཉིས་ཡོད་དེ། གཅིག་དང་ཐ་དད་གཉིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར།
Also, when established-basis is divided:

• One / same གཅིག
• Different ཐ་དད།

གཅིག་གི་མཚན་ཉིད་ཡོད་དེ། སོ་སོ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དེ་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།
Definition of one: a phenomenon that is not separate.

ཐ་དད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡོད་དེ། སོ་སོ་བའི་ཆོས་དེ་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།
Definition of different: phenomena that are separate.

See: One and Different

Also, when cognised-objects are divided, there are three: ཡང་གཞལ་བྱ་ལ་དབྱེ་ན་གསུམ་ཡོད་དེ།

1. Manifest མངོན་གྱུར།
   Definition: That explicitly realised by direct valid cognition མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མས་དངོས་སུ་རྟོགས་པར་བྱ་བ།
2. Obscure ལྐོག་གྱུར།
   Definition: That realised in an obscure manner by the conceptual consciousness apprehending it
   རང་འཛིན་རྟོག་པས་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྟོགས་པར་བྱ་བ།
3. Very Obscure ཤིན་ཏུ་ལྐོག་གྱུར།
   Definition: That realised in dependence upon believable scriptures ཡིད་ཆེས་ཀྱི་ལུང་ལ་བརྟེན་ནས་རྟོགས་པར་བྱ་བ།

མྱོང་བས་རྟོགས་པར་བྱ་པའི་མངོན་འགྱུར་དང༌།
རྟགས་ལ་བརྟེན་ནས་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ལྐོག་གྱུར་དང༌། ཡིད་ཆེས་པའི་རྟགས་ལ་
བརྟེ ན་ནས་རྟོགས་པར་བྱ་པའི་ཤིན་ཏུ་ལྐོག་གྱུར་དང་གསུམ་ཡོད་པའི་ཕྱིར།

See also: Contaminated and uncontaminated
See also: Substantial and imputed existents
See also: Specifically and generally characterised phenomena

Up a level: Collected Topics